تبلیغات
انجمن کنترل کیفیت ویژگی های حسی کالا - آزمون حسی تتراد یا آزمون چهارتایی Tetrad Test
 
انجمن کنترل کیفیت ویژگی های حسی کالا
در نظر سنجی های ماهانۀ این وبلاگ شرکت کنید !
درباره وبلاگ


Sensory Evaluation
and Quality Control
Phone:09177117925
09174567925

مدیر وبلاگ : علی رضا بدل توانا
نظرسنجی
به نظر شما نقش مرحله ارزیابی حسی در کنترل کیفیت کالا تا چه حد است؟








New Test on the Block – Introducing the Tetrad Test



       یک دسته مهم از آزمون های حسی، تست های تفاوت یا  تمایز حسی یا Sensory Difference Test می باشد که شاید بتوان آنها را پرکاربرد ترین آزمون حسی بشمار آورد. ما هنگامی از این نوع آزمون استفاده می کنیم که بخواهیم ببینیم آیا ارزیاب می تواند تفاوت بین دو نمونه آزمایشی را پیدا کند یا خیر؟ که البته جواب آزمون براساس سطح ویژه ای از اطمینان خواهد بود و نه بصورت مطلق (Specified level of confidence ). این دو نمونه می تواند نمونه استاندارد در مقابل نمونه جدید و  یا یک نمونه قبلی در مقابل نمونه بچ جدید باشد. کاربرد این نوع آزمون ها نیز می تواند در امور تضمین کیفیت محصولات فعلی و یا تحقیق و توسعه محصولات جدید باشد. گاهی آزمون های تمایز در کنار آزمون های حسی دیگر مثل آزمون های تعیین پروفایل یا نیم رخ حسی محصولات  Sensory Profiling test بکار گرفته می شوند تا در واقع، طبیعت هر گونه تفاوت احتمالی که بین نمونه ها وجود دارد را مشخص نمایند و یا می توان آنها را در کنار آزمون های تعیین میزان قابلیت پذیرش توسط مصرف کنندگان  Consumer acceptance tests قرار داد تا مشخص شود که آیا تفاوت احتمالی بین محصولات، بر روی میزان انتخاب و پذیرش کالا توسط مصرف کنندگان تاثیری دارد یا خیر.

 

انواع آزمون های تمایز

متداول ترین آزمون های تمایز شامل «تست مثلثی یا سه گانه» Triangle test ، «تست دوتریو»  Duo-trio test     و «تست مقایسه جفتی» Paired comparison می باشد. در این میان آزمون های مثلثی و دوتریو برای تشخیص تفاوت کلی یا سرجمع دو نمونه، و بدون توجه به یک ویژگی خاص در آنها است از این رو آنها را Unspecified difference test گویند. در این مورد ما به هیج وجه نباید در طی آزمون توجه ارزیاب را به سمت هیچ ویژگی خاصی معطوف نمی کنیم. در آزمون مثلثی سه نمونه به فرد داده می شود که دو تای آن دقیقاً از یک نوع می باشند - اگرچه ارزیاب نمی داند!. ارزیاب باید نمونه متفاوت را از بین آن سه تشخیص دهد از این رو احتمال جواب درست شانسی یک سوم است. در آزمون دوتریو یک نمونه مرجع به فرد ارائه شده و بعد دو نمونه دیگر که یکی از آنها با نمونه مرجع یا استاندارد یکی است عرضه می شود و فرد باید نمونه درست را تشخیص دهد با توجه به این موضوع احتمال یافتن پاسخ صحیح بصورت شانسی یک دوم است.

آزمون مقایسه جفتی نیز یک آزمون تمایز نمونه هاست اما در اینجا ارزیاب باید بر اساس یک ویژگی خاص (مثلاً میزان شیرینی) به دنبال تمایز نمونه ها باشد از این رو این آزمون را Specified difference test  می گویند که در این مورد احتمال یافتن پاسخ صحیح بصورت شانسی یک دوم است. یک آزمون دیگر که باز تمایز نمونه ها را بر اساس یک ویژگی خاص انجام می دهد «آزمون انتخاب اجباری از بین سه گزینه» یا 3AFC  می باشد که همانند آزمون مثلثی  احتمال انتخاب شانسی یک سوم است.

اما در عمل هر کسی که آزمون 3AFC را انجام داده است متوجه شده است که در این آزمون احتمال یافتن پاسخ صحیح بیشتر از آزمون مثلثی است؛ اگرچه که احتمال هر دو در تئوری یک سوم می باشد!. معنای دیگر این مطلب این است که با بکار گیری 3AFC احتمال یافتن تفاوتی که از نظر آماری معنی دار باشد، بیشتر است و به عبارت دیگر 3AFC آزمونی قوی تر است. برای توضیح علت این پدیده از Thurstonian modelling استفاده می شود که به خوبی توسط Mike O'Mahony توصیف شده است. در این مدل از مفهوم d  برای توضیح مطلب استفاده می شود. d معیاری برای «بزرگی» تفاوت حسی بین دو نمونه است مثلاً اگر دو نمونه دقیقاً یکسان باشند d برابر 0 است. حد آستانه این معیار 1 می باشد و هرچه مقدار آن افزایش یابد تفاوت بین دو نمونه بیشتر است. اگر بر مبنای این مدل نموداری ترسیم شود می توان قدرت آزمون های مختلف را با یکدیگر مقایسه نمود و با توجه به نمودار می توان فهمید که 3AFC بسیار قدرتمندتر از تست های مثلثی و دوتریو است.

Tetrad test

اما مفهوم دیگر این مطلب این است که ...

اما مفهوم دیگر این مطلب این است که در تست 3AFC نسبت به مثلثی، با به خدمت گرفتن تعداد نفرات کمتر و گروه تست پانل کوچکتر می توان به وجود تفاوت های معنی دار و با همان سطح اطمینان پی برد و در نتیجه به مقدار زیاد در هزینه و وقت صرفه جویی می شود. اما متاسفانه مشکل این آزمون 3AFC این است که باید از ارزیاب خواست که به دنبال یک ویژگی خاص در نمونه باشد و تفاوت نمونه ها را از نظر آن بررسی نماید و زمانی که ما نمی دانیم که با تغییر فرمولاسیون یا فرایند چه ویژگی خاصی در نمونه ها تغییر می کند، آنگاه نمی توانیم از این تست استفاده کنیم؛ چون در اینجا ما به دنبال تفاوت کلی و سر جمع نمونه ها باید باشیم. با توجه به این محدودیت ها به کار گیری تست چهارگانه یا Tetrad test مطرح شده است.

تست چهارگانه غیراختصاصی ( Unspecified tetrad test) یک آزمون تمایز با ارائه جهار نمونه به هر ارزیاب است؛ مثلاً 2 نمونه با یک فرمولاسیون و 2 نمونه از نوع دیگر. ارزیاب باید به درستی چهار نمونه را با توجه به شباهتشان به دو گروه دو تایی تفکیک کند. همانند تست مثلثی احتمال یافتن جواب صحیح به طور شانسی، یک سوم است. اما منحنی فوق به خوبی میزان قدرت تست چهارتایی را در مقایسه با تست مثلثی، دوتریو و 3AFC نشان می دهد. اگرچه تست تتراد به اندازه 3AFC قدرت ندارد اما از سایر آزمون های تمایز غیر اختصاصی مثل مثلثی و دوتریو قوی تر است و همانطور که گفته شد این موجب کاهش هزینه های تست پانل می گردد. مثلاً اگر در آزمونی سطح معنی دار  0.05% (95%) در نظر گرفته شده باشد و قدرت آزمون نیز 90%، با این حساب معیار d  مقدار کاملاً بالایی پیدا می کند (1.5) در این حالت برای تست دوتریو نیازمند 87 ارزیاب، برای تست مثلثی 78 ، اما برای تست تتراد تنها نیازمند 25 نفر ارزیاب خواهیم بود تا به نتایح مشابهی برسیم!!
اما تست تتراد معایبی هم دار که عمدتاً مربوط به کثرت نمونه هایی که باید توسط هر نفر ارزیابی شوند می باشد که همانطور گفته شده نسبت به تست های مثلثی و دوتریو  یک نمونه بیشتر باید توسط هر فرد آزمون و ارزیابی شود که در مورد بعضی کالاها پر عطر و اسانس کاری خسته کننده خواهد شد و ارزیاب باید مطالب بیشتری را در طی آزمون به خاطر بسپارد تا مقایسه نمونه ها به درستی ممکن شود.






نوع مطلب : ارزیابی حسی چیست؟ برای تعریف اغلب از توصیف موسسه فناوری غذا استفاده می شود: ارزیابی حسی روشی علمی برای آشکار سازی، اندازه گیری، تحلیل و تفسیر پاسخ یا واکنشها انسان نسبت به محصولات می باشد، این واکنش ها به واسطه حس های بینائی، بویائی، لامسه، چشائی و شنوائ، 
برچسب ها : آزمون حسی تمایزی، Tetrad Test، Sensory Difference Tests،
لینک های مرتبط : Tetrad test،
دوشنبه 27 شهریور 1396 11:59 ب.ظ
Greetings! Very helpful advice in this particular post!
It's the little changes that produce the largest changes.

Thanks a lot for sharing!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


ابزارها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
 
 

پیچک